ROMA RAKAMLARI NEDİR, NERELERDE KULLANILIR, NASIL ÇEVRİLİR?

Roma Rakamı Nedir, Nasıl Çevrilir
Roma Rakamı Nedir, Nasıl Çevrilir

İnsanlar bir arada yaşamaya ve üretmeye başladıkları zaman sayılara ihtiyaç duymuşlardır. Ürettikleri ürünün miktarının ölçülmesi, değerinin belirlenmesi ve ürettikleri ürünleri takas edebilmeleri için rakamlar gerekliydi. Roma ve Mısır’ da önceleri her nesne için bir işaret kullanılmıştır. Ancak daha sonraları sayıların artması ve her nesne için bir sembol kullanılamaması insanları rakamlar ve sayma sistemlerini bulmaya itmiştir. Roma rakamları işte bu ihtiyaç sonucu ortaya çıkmıştır. Romalılar; mimari, teknoloji ve sanatta olduğu gibi matematik alanında da pek çok yeniliğe öncülük etmiştir. Roma rakamları olarak adlandırılan sembolleri ise Mısır’dan alarak tekrar düzenlemişler ve yeni bir sayı sistemi olarak kullanmışlardır.  

Roma Rakamı Nedir?

Roma Rakamı
Roma Rakamı

Roma rakamları günlük yaşamda kullandığımız rakamlardan ve onluk sistemden farklı olarak, 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1000 sayılarının birer sembolle temsil edildiği ve tüm sayıların bu sembollerin toplanması veya çıkarılmasıyla oluşturulduğu bir sistemdir. Roma rakamlarında sıfır ve basamak değeri gibi kavramlar kullanılmamaktadır. Roma rakamları bütün dünyada bilinen ve az da olsa kullanılan bir sistemdir. Romen rakamları olarak ta ifade edilmektedir. Roma rakamlarından günümüzde kullanılan rakamlara geçiş orta çağda gerçekleşmiştir. Bu döneme kadar tüccarlar ve denizciler tarafından basit matematik hesaplamalarında kullanılmıştır. Ancak Roma rakamları ile büyük sayıların toplanması ve çıkarılmasında sorunlar yaşanmıştır. Roma rakamları ile karmaşık matematiksel işlem yapmak ta kolay değildir.

Roma Rakamları Nerelerde Kullanılır?

Günümüzde yerini onluk sistemdeki rakamlara bırakan Roma rakamlarının yine de kısıtlı da olsa bir kullanım alanı bulunmaktadır. Roma rakamlarının kullanıldığı bazı alanlar şu şekilde sıralanabilir:

  • Yüzyıl isimlerinin yazılmasında (II. yy. gibi)
  • Dergi ve kitap ciltlerinin numaralandırılmasında
  • Kitapların giriş sayfalarının numaralandırılmasında
  • Aynı adı taşıyan imparator, padişah veya kralların numaralandırılmasında
  • Bazı yazılarda madde sıralamasında
  • Kitapların içindekiler kısmının numaralandırılmasında
  • Reklamcılar tarafından hazırlanan görsel afiş, reklam vb. dokümanlarda
  • Tekrarlanan tarihi olayların adlandırılmasında (I. Viyana kuşatması gibi)
  • Bazı duvar saati ve süs eşyası tasarımlarında
  • Doktor reçetelerinde
  • Kapı ve bina numaralandırılmasında
  • Bazı özel tasarım takvimlerde

Roma Rakamları Nasıl Okunur, Nasıl Çevrilir?

Roma Rakamı Çeviri
Roma Rakamı Çeviri

Roma rakam sistemi, temel olarak 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1000 sayılarının harflerle gösterilmesinden ve bu harflerin toplanıp, çıkartılmasından oluşur. Bu harfler şu şekildedir:

  • 1 = I
  • 5 = V
  • 10 = X
  • 50 = L
  • 100 = C
  • 500 = D
  • 1000 = M

Roma rakamları yazılırken, okunurken ve çevrilirken bu harfler yan yana getirilir. Yan yana getirilen harfler ya toplanır ya da çıkarılır. Böylece yazılan sayı okunur. Örneğin 27 sayısı roma rakamları ile XXVIII şeklinde yazılır. Bu yazılışta X = 10, V = 5 ve I = 1 sayılarına karşılık gelmektedir. Sayının değeri ise; X(10) + X(10) + V(5) + I(1) + I(1) = 27 olarak okunur. Bu örnekte de görüldüğü gibi en Roma rakımı çeviri yapılırken, büyük rakamın sağına yazılan rakamlar toplanır. Diğer taraftan büyük rakamın soluna yazılan rakamlar ise büyük sayıdan çıkartılarak sayının değeri okunur. Bununla ilgili olarak 24 sayısının yazılışı verilebilir. 24 sayısı Roma rakamları ile XXIV şeklinde yazılır. Bu sayıda 5 rakamını temsil eden V rakamının solunda 1 rakamını temsil eden I rakamı bulunmaktadır. Dolayısıyla bu sayı, X(10) + X(10) + V(5) – I(1) = 24 şeklinde okunur. Roma rakamları ile sayılar yazılırken ve Roma rakamları çevrilirken uyulması gereken bazı kurallar vardır. Bu kurallar şu şekildedir.

  • Aynı harf en fazla üç kere yan yana yazılabilir. Bu kuralın olması sayılar yazılırken rakamların gereksiz uzamasını engellemek için konulmuştur.
  • Bir harfin sağına kendisinden daha küçük olarak yazılan harfler toplanır.
  • Bir harfin soluna kendisinden daha küçük harfler yazılırsa, büyük harften çıkartılarak sayı okunur.
  • Büyük harfin hem sağına hem de soluna harfler yazılarak istenilen sayı yazılabilir.
  • Roma rakamları ile yazıldığında en uzun rakamı oluşturan sayı 3888 sayısıdır (MMDCCCLXXXVIII)
  • Roma rakamlarında en büyük rakam değeri M = 1000’dir. Daha büyük sayıların yazılmasına ihtiyaç duyulduğunda, harflerin üzerine bir çizgi çekilir. Bu çizgi bulunduğu Roma rakamının değerini 1000 kat artırır.

Roma Rakamları ile İlgili Video

Be the first to comment

Bir Cevap Yazın