AHMET MİTHAT EFENDİ KİMDİR? ESERLERİ, HAYATI VE EDEBİ KİŞİLİĞİ

Ahmet Mithat Efendi Kimdir, Hayatı
Ahmet Mithat Efendi Kimdir, Hayatı

Ahmet Mithat Efendi, bir edebiyatçı olmaktan çok edebiyat alanında bir devrimci niteliğiyle karşımıza çıkar. Onun yaşamı boyunca karşılaşmış olduğu siyasi buhranlar, siyaset adamlarıyla ters düşmesi sonrası yaşadığı sürgün hayatı ve ardından edebiyata kazandırdıkları ile tamamen çok yönlü bir aydın olarak edebiyatta bir döneme damgasını vuran edebiyat sanatçısı olarak günümüzde bile eserlerini okutmayı başarabilmiştir.

Ahmet Mithat Efendi Kimdir?

Ahmet Mithat Efendi Kim
Ahmet Mithat Efendi Kim

Ahmet Mithat Efendi 1 Ocak 1844 tarihinde İstanbul’da doğdu. Babası dönemin ünlü Mısır Çarşısı esnaflarından Süleyman Ağa’dır. Ahmet Mithat Efendi, babasının ölümünün ardından ağabeyinin yanına yerleşti ve onun yanında uzunca bir müddet kaldı. Daha sonra Rusçuk’ta kalem memuru olarak göreve başladı. Dönemin vezir-i azamlarından olan Mithat Paşa tarafından sevilerek himayesi altına aldı. Ona kendi adını vererek bundan böyle Ahmet Mithat olarak bilinmesini belirtti.

Ahmet Mithat Efendi, Mithat Paşa’nın kendisine verdiği bu isimle birlikte yükselerek devletin resmi yayın organı olan Takvim-i Vakayi adlı gazete de yazılar yayımlamaya başladı. Bununla birlikte Matbaa-i Amire adlı ilk ve resmi matbaa binasına müdür olarak atandı. Fakat II. Abdülhamit döneminin başlamasıyla birlikte bu padişahla bir türlü görüşleri muvafık olmadı. Bu nedenle hatta sürgüne dahi gönderildi. Namık Kemal ve Ebu Ziya Tevfik adlı Tanzimat döneminin diğer önemli edebiyatçılarıyla tanışmasının ardından düşüncelerini bu iki arkadaşıyla ele aldığı Kırk Ambar adlı evinin altındaki dergide yazmaya devam edince devlet tarafından üçü birden Rodos’a sürgün edildi. Uzun bir süre sürgün hayatı yaşayan edebiyatçı bunun hemen ardından sürgün hayatından kurtulur kurtulmaz yeniden okurlarına düşüncelerini yaymak, onları aydınlatmak çabasına girişti. Kalemi kılıçtan keskindi. Bunu bugüne değin yazdığı iki yüzü aşkın eserleriyle de dile getiriyor ve Türk edebiyatının “yazı makinesi” olarak edebiyat tarihine geçiyordu.

Türk Edebiyatındaki Unvanı Neydi?

Ahmet Mithat Efendi Türk edebiyatı tarihine “yazı makinesi” olarak geçti. Bugün bilinen 200 eseri ile bu unvanı almayı çoktan hak etti. Roman, hikaye, tiyatro ve makalelerinin yanı sıra çeviriler de yaptı, Türk sözlüğü de yazdı. Bu anlamıyla tamamen edebiyat alanının keskin kalemi olarak bilinen hatırı sayılı edebiyatçılardan birisiydi.

Edebî Kişiliği Nasıldı?

Ahmet Mithat Efendi Edebi Kişiliği
Ahmet Mithat Efendi Edebi Kişiliği

Ahmet Mithat Efendi eserleri bakımından değerlendirildiğinde gerçekten de yazı makinesiydi. Gün geçmiyor ki yeni bir eserini kaleme almasın. Bu anlamıyla da döneminin en çok merak edilen ve takip edilen aydınları arasında yerini almıştı. Eserlerinde sıklıkla araya girer ve adeta okurla sohbet edercesine yazdıkları hakkında okurla karşılıklı konuşur. Bu anlamda okurun beyin fırtınası yapmayı amaçlayarak önemli gördüğü noktalara bu şekilde dikkatini daha fazla çekme amacını taşırdı. Bunu gerçekten de başarırdı. Tartışma ve söyleşi havasında geçen roman ve makaleleri incelendiğinde Ahmet Mithat Efendi’nin aklındakileri yazılarına çok rahat bir şekilde dökebildiği hemen mümkün olabilirdi. Bu yönüyle de döneminin yazı makinesi olmayı çoktan başarmıştı.

Ahmet Mithat Efendi’nin İlkleri Nelerdir?

Edebiyat alanında birçok ilkleri bulunan Ahmet Mithat Efendi roman, hikaye, tiyatro ve makale anlamında Türk edebiyatına yenilikler getirmeyi de ihmal etmedi. Temel olarak başlıca ilkleri arasında gelmesi adına şunları sıralamak mümkündür:

  • Edebiyat dilini sokağa taşıyan ilk adam olarak bilinir ve bu tutumuyla kendisini ileride Hüseyin Rahmi Gürpınar örnek alır.
  • Konunun arasına giren ve kendi yorumlarıyla sıklıkla konuyu bölen yazar olarak kendisinden sonraki birçok roman yazarını etkiledi.
  • İlk defa köy hayatını, köy yaşamını konu alarak toplumsal sorun halinde işleyen Bahtiyarlık adlı eserini yazdı.
  • Körü körüne Batılılaşma üzerine kaleme aldığı Felatun Beyle Rakım Efendi adlı eseri ile yanlış Batılılaşma konusuna değindi.
  • Türk edebiyatının ilk kadın edebiyatçısı olan Fatma Aliye Hanım ile beraber Hayal ve Hakikat adlı makale yayımladı.
  • Türk edebiyatında “yazı makinesi” unvanını aldı.
  • Kölelik konusuna ilk defa yer veren edebiyatçı bunu Esaret adlı eserinde işledi.
  • İlk defa maddecilik konusuna yer vererek maddeyi ele alan çalışmaya imza attı.
  • Sürgüne gönderilmesine neden olan ilk dergisi Bedir dergisidir.

Ahmet Mithat Efendi Romanları

Ahmet Mithat Efendi Romanları
Ahmet Mithat Efendi Romanları

Ahmet Mithat Efendi’nin gerek hayatı gerekse eserleri Türk edebiyat tarihine damga vurmuştur. Bu bakımdan da tüm eserlerini ayrı ayrı irdelemek ve temel anlamda yer alan özellikleriyle edebiyatçının hayatı hakkında ayrıntılı olarak tüm yönleriyle bilgi sunmak gerekmektedir.

  • Felatun Beyle Rakım Efendi – Felatun Bey Batılı bir kişiyi, Rakım Efendi ise ona özenen Doğulu bir kişiyi temsil etmektedir. Eserde yanlış Batılılaşma ele alınmaktadır.
  • Hasan Mellah – Tanzimat edebiyatının ilk macera romanıdır.
  • Jön Türkler – Sürgün edilmesinden sonra esaret hayatının sona ermesinden sonra kaleme aldığı tarihi roman türüdür.

Ahmet Mithat Efendi Hikayeleri

  • Letaif-i Rivayat
  • Kıssadan Hisse
  • Mihnetkeşan
  • Yeniçeriler
  • Esaret

Ahmet Mithat Efendi Tiyatroları

Ahmet Mithat Efendi Tiyatroları
Ahmet Mithat Efendi Tiyatroları

Çengi adlı oyununu Don Kişot adlı eserden uyarlanarak kaleme aldı. Bunun yanı sıra önemli bir diğer tiyatro eseri olarak Çerkez Özdenler adlı eserini de kaleme alarak edebiyatın mihenk taşları eserleri arasına sokmayı başardı. Tüm bu özellikleriyle dikkat çeken Ahmet Mithat Efendi dünden bugüne kadar kaleme aldığı birçok eseriyle hep dikkatleri üzerine çeken yazar, düşünür kimliğiyle edebiyat tarihine adını yazdırmayı başarabildi. Bütün bu özellikleriyle tamamen roman, hikaye, tiyatro eserleri, makale ve daha birçok konulara yönelik olarak eserler meydana getirdi. Getirdiği tüm konularda daima sanatı topluma yönelik olarak gerçekleştirilen bir araç olarak değerlendirdi ve eserlerini toplumu aydınlatmak amacıyla kaleme aldı. Bütün bu yönleriyle sanat toplum içindir ekolüne dahil olan Tanzimat sanatçıları arasında yer alarak değerlendirilebilir. Böylelikle edebiyat tarihinde eserleriyle adını günümüze kadar ulaştırdı.

Ahmet Mithat Efendi ile İlgili Video

Be the first to comment

Bir Cevap Yazın